![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image001.png\")
<\/figure>\n\n\n\nMae gan awdurdodau lleol a chymdeithasau tai hawl i ystyried ffyniant y Gymraeg wrth osod tai cymdeithasol. Dyna\u2019r cyngor cyfreithiol newydd<\/strong><\/a> sydd wedi dod i law Comisiynydd y Gymraeg.<\/em><\/strong> Mae\u2019n cadarnhau fod gan Gynghorau Cymuned a Thref hawl cyfreithiol<\/em><\/strong> sy\u2019n bodoli eisoes i sefydlu Polisi Gosod Lleol<\/em><\/strong> fydd yn rhoi ystyriaeth briodol i ffyniant y Gymraeg wrth wneud penderfyniadau ar osodiadau tai cymdeithasol.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Derbyniodd Sian Parri\u2019r wybodaeth yn dilyn ymholiad ganddi ar ran y Cynghorau Cymuned a Thref ar draws Gwynedd sydd wedi d\u0175ad at ei gilydd drwy gyswllt y prosiect Perthyn yn Ll\u0177n.<\/em><\/strong> Mae Perthyn yn un o lawer o brosiectau Llywodraeth Cymru i wireddu Strategaeth Cymraeg 2050<\/em><\/strong> ac mae Cynllun Peilot Dwyfor <\/em><\/strong>yn un arall sy\u2019n edrych ar gynaliadwyedd y Gymraeg mewn cymunedau lle mae\u2019r diwydiant twristiaeth wedi arwain at nifer uchel o dai gwyliau. <\/p>\n\n\n\n Amlygodd Arolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl 2024,<\/a> <\/em><\/strong>a oedd yn rhan o ymchwil Perthyn, fod y Gymraeg mewn argyfwng a bod y gostyngiad yng nghanran y siaradwyr Cymraeg yn golygu nad yw\u2019r term ‘person lleol’<\/em><\/strong> yn gyfystyr \u00e2 \u2018pherson sy’n siarad Cymraeg\u2019<\/em><\/strong>,<\/em> bellach. Golyga hyn fod yn rhaid rhoi blaenoriaeth flaenllaw i\u2019r Gymraeg<\/em><\/strong> fel endid ar ei phen ei hun wrth wneud penderfyniadau a sefydlu polis\u00efau o hyn ymlaen. <\/p>\n\n\n\n Sefydlir Polis\u00efau Gosod Lleol<\/em><\/strong> drwy gytundeb rhwng y Cynghorau Cymuned neu Dref a\u2019r Cymdeithasau Tai o dan arweiniad yr awdurdod lleol. Mae sawl Cyngor Cymuned a Thref wedi gofyn yn barod am gefnogaeth Cyngor Gwynedd i sefydlu Polisi Gosod Lleol fydd yn arwain at ganran uwch o aelwydydd Cymraeg<\/em><\/strong>. Mae\u2019n amlwg r\u0175an y dylid cyflwyno Polisi Gosod Lleol fydd yn rhoi ystyriaeth briodol i\u2019r Gymraeg cyn caniat\u00e1u cais cynllunio am ddatblygiadau tai cymdeithasol a fforddiadwy. <\/p>\n\n\n\n Mae pryder cynyddol yn y cymunedau am effaith niweidiol Polisi Gosod Tai Cyffredin Cyngor Gwynedd ar y Gymraeg<\/em><\/strong>. Mae\u2019r newyddion dadlennol yma yn agor y drws i\u2019r Cymdeithasau Tai a\u2019r Cynghorau Cymuned a Thref ddod at ei gilydd i gychwyn trafod efo Cyngor Gwynedd. Dyma\u2019r cam cyntaf tuag at sefydlu Polis\u00efau Gosod Lleol fydd yn cynnal gwead cymdeithasol a diwylliant bywiog yn y cymunedau ac yn helpu\u2019r Gymraeg i ffynnu ar fwy o aelwydydd Cymraeg yn y dyfodol. <\/p>\n\n\n\n Mae\u2019r Comisiynydd wedi anfon y wybodaeth at Gyngor Gwynedd hefyd. <\/p>\n\n\n\n Gweithgor Perthyn yn Ll\u0177n:- <\/p>\n\n\n\n Yn wyneb y cyngor cyfreithiol newydd gan Gomisiynydd y Gymraeg, rydym yn galw ar Gyngor Gwynedd gydweithio efo\u2019r Cynghorau Cymuned a Thref er mwyn sicrhau y bydd y Gymraeg yn parhau yn iaith fyw ar aelwydydd Cymraeg mwy o gartrefi Cymraeg mewn mwy o gymunedau Cymraeg i genedlaethau\u2019r dyfodol. Y cam cyntaf fydd gosod y Gymraeg yn faen prawf mewn Polisi Gosod Lleol a chodi tai cymdeithasol a fforddiadwy yn \u00f4l yr angen lleol.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sylwadau :-<\/strong><\/p>\n\n\n\n Myrddin ap Dafydd<\/strong> Ffred Ffrancis (Cymdeithas yr Iaith<\/strong>) Seimon Jones (Arolwg Tai ac Iaith, Perthyn yn Ll\u0177n<\/a>)<\/strong> Cynghorau Cymuned a Thref:-<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cyngor Cymuned Botwnnog, Cyngor Cymuned Aberdaron, Cyngor Cymuned Tudweiliog, Cyngor Tref Nefyn, Cyngor Tref Pwllheli, Cyngor Tref Penrhyndeudraeth, Cyngor Tref Porthmadog, Cyngor Cymuned Buan, Cyngor Cymuned Llanbedrog, Cyngor Cymuned Llanengan, Cyngor Cymuned Llanystumdwy, Cyngor Cymuned Llannor, Cyngor Cymuned Llanaelhaearn, Cyngor Cymuned Llanddeiniolen, Cyngor Cymuned Llandegai, Cyngor Cymuned Llanllyfni, Cyngor Cymuned Llanwnda.<\/p>\n\n\n\n Dolenni – Cyngor Cyfreithiol<\/strong><\/em><\/a>, Arolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl 2024<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Mae\u2019r prosiect Perthyn yn un o lawer o brosiectau Llywodraeth Cymru sydd gyda\u2019r nod o wireddu gweledigaeth Cymraeg 2050. Mae\u2019n anelu i helpu\u2019r cymunedau Cymraeg sydd yn dioddef waethau o effeithiau niweidiol y diwydiant twristiaeth, drwy edrych ar sefydlu ymddiriedolaethau tai a thir er mwyn cynyddu niferoedd siaradwyr, aelwydydd a defnydd y Gymraeg a chynnal gwead y gymuned Gymraeg.<\/p>\n\n\n\n Drwy ymgynghoriad ac ymchwil y prosiect gwelwyd fod y Gymraeg mewn argyfwng lawer gwaeth yn ei chadarnle nac mae\u2019r ystadegau swyddogol yn ei ddangos. Mae Arolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl<\/a> wedi dangos lleihad sylweddol yng nghanran yr aelwydydd a siaradwyr Cymraeg. Mae hyn yn golygu nad oes gyswllt rhwng \u2018person lleol\u2019 a gallu ieithyddol bellach. Gwelwyd fod yna bryder dwys ar lawr gwald am effaith niweidiol Polisi Gosod Tai Cyffredin Cyngor Gwynedd sy\u2019n arwain at ddifodiant yr iaith yn gynt. Mae\u2019r ymchwil wedi cadranhau\u2019r angen brys i sefydlu Polisiau Gosod Lleol fydd yn rhoi blaenoriaeth i sefydlu aelwydydd Cymraeg yn y cymunedau Cymraeg. Mae hefyd wedi cadarnhau fod yna gefnogaeth gymunedol i barhad y Gymraeg a pharodrwydd i weithio yn gydweithredol i sicrhau ei pharhad ac i gefnogi ymdrechion Llywodraeth Cymru i wireddu gweledigaeth Cymraeg 2050.<\/p>\n\n\n\n PERTHYN YN LL\u0176N<\/strong> Prif bwrpas y prosiect yn Ll\u0177n oedd sefydlu cydweithio rhwng pawb sy\u2019n rhannu gweledigaeth Cymraeg 2050 ac edrych o\u2019r newydd ar bosibiliadau sefydlu gofodau Cymraeg ar safle hen fferm Penygraig yn Llangwnnadl. Hefyd edrych eto ar werth y syniad o hyrwyddo\u2019r Gymraeg yn Ll\u0177n drwy hyrwyddo Ll\u0177n i ymwelwyr yn Gymraeg. Cafodd y syniad ei gyflwyno\u2019n gyntaf mewn cais cynllunio yn 2008<\/a>, ei dreialu\u2019n llwyddiannus o dan brosiect Pecynnu\u2019r Profiad<\/a> yn Llangwnnadl 2012 a bu cydweithio ar gynllun tebyg Diogelu Enwau Llanengan<\/a> yn 2022. Cafodd y syniad ei ailgyflwyn gan Gyfeillion Ll\u0177n<\/a> fis cyn Eisteddfod Boduan yn 2023 mewn cyfarfod cyhoeddus<\/a>. Arweiniodd ymgynghoriad y prosiect Perthyn at gydweithio efo Cynghorau Cymunedau Cymraeg, Cymunedoli, Hunaniaith a GwyrddNi, Cylch yr Iaith, Cymdeithas yr Iaith, Dyfodol i\u2019r Iaith a bu gohebiaeth efo Comisiynydd y Gymraeg. Drwy gefnogaeth cynllun Grymuso Gwynedd gan Menter M\u00f4n mae\u2019r wefan croesocymraeg.cymru <\/a> yn ei lle ac mae\u2019r cynllun wedi ei gynnwys ar restr o gynlluniau blaenoriaeth yn y Cynllun Adfywio \u2018Ardal Ni\u2019. Felly mae\u2019r angen i hyrwyddo twristiaeth, gynaliadwy, gylchol Gymraeg gydnaws wedi cael ei gydnabod gan Gyngor Gwynedd am y tro cyntaf ers iddo gael ei argymell gan Dr Dylan Phillips yn 2001 mewn astudiaeth i ‘Effeithiau Twristiaeth ar yr Iaith Gymraeg yng ngogledd-orllewin Cymru<\/em>‘ a gomisiynwyd yn rhannol gan Gyngor Sir Gwynedd. Cafodd y wefan ei chyflwyno am y tro cyntaf mewn noson Llais y Lle (un o brosiectau eraill sy\u2019n rhan o strategaeth Cymraeg 2050) yn Neuadd Rhoshirwaun ar y 9fed o Dachwedd 2024.<\/strong><\/p>\n\n\n\n CYDLYNYDD Sian Parri fu\u2019n gyfrifol am y cais, am gydlynu\u2019r prosiect ac am ddatblygu rhwydwaith o gysylltiadau sy\u2019n rhannu\u2019r un nod o \u2018warchod a chynyddu niferoedd siaradwyr, aelwydydd a defnydd y Gymraeg\u2019. <\/p>\n\n\n\n GWEITHGOR Sefydlwyd gweithgor oedd yn aelodau o Gymdeithas Penygraig, Cyfeillion Ll\u0177n a Chyngor Cymuned Aberdaron, Botwnnog a Thudweiliog er mwyn datblygu\u2019r prosiect. Roedd aelodau\u2019r gweithgor yn gyfrifol am gynnal Arolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl 2024 efo trigolion cymuned Llangwnnadl ac o dan arwiniad ymgynghorydd ymchwil proffesiynnol.<\/p>\n\n\n\n DYNODI ARDAL O ARWYDDOC\u00c2D IEITHYDDOL DWYSEDD UWCH.<\/strong> Ar Ddydd Llywelyn ein Llyw Olaf (11\/12\/23) penderfynodd Cynghorau Cymuned Aberdaron Botwnnog a Thudweiliog ddynodi\u2019r holl ardal yn Ardal o Arwyddoc\u00e2d Ieithyddol Dwysedd Uwch. Gwnaed hyn ar sail tystiolaeth y prosiect Perthyn, argymhelliad y Comisiwn Cymunedau Cymraeg a mapiau\u2019r Cyfrifiad a ddanghosodd fod y difodiant sydd wedi ymledu o\u2019r dwyrain wedi gwthio\u2019r Gymraeg i orllewin pellaf y penrhyn, lle mae hi yn wynebu holl effeithiau niweidiol y diwydiant twristiaeth sydd yn cynnwys y nifer uchaf yng Nghymru o dai gwyliau.<\/p>\n\n\n\n Ar yr un noson cyhoeddodd Cyngor Cymuned Botwnnog ddatganiad o ddiffyg hyder yng ngallu Cyngor Gwynedd i warchod y Gymraeg fel y dylai nhw.Ymhen y mis dynodwyd Edern, Morfa Nefyn a Nefyn gan Gyngor Tref Nefyn ac erbyn hyn mae holl Gynghorau Cymuned a Thref Ll\u0177n wedi ymuno. Drwy\u2019r dynodiad mae\u2019r Cynghorau Cymuned a Thref wedi ategu\u2019r Nod Strategol o \u2018warchod a chynyddu defnydd y Gymraeg\u2019, cefnogi Cymraeg 2050 ac argymhellion y Comisiwn Cymunedau Cymraeg a galw am fwy o adnoddau a rheolaeth i wneud penderfyniadau lleol ac am sefydlu Polisiau Gosod Lleol fydd yn cydfynd a Strategaeth Cymraeg 2050.<\/p>\n\n\n\n POLISI IAITH Y CYNGHORAU CYMUNED CYMRAEG.<\/strong> Mae Cynghorau Cymuned yn Ll\u0177n wedi mabwysiadu\u2019r un un Polisi Iaith sydd gyda\u2019r Nod Strategol o \u2018warchod a chynyddu defnydd y Gymraeg\u2019 ers rhai blynyddoedd. Mae\u2019n gwarchod hawl y Cynghorau hynny sydd yn dewis parhau i weithredu drwy gyfrwng y Gymraeg gan roi\u2019r cyfrifoldeb ar yr unigolion uniaethog yn hytrach na\u2019r rhai dwyieithog i drefnu ar gyfer eu hunain, fel y mae nhw angen. Mae pwyllgor Cyfeillion Ll\u0177n wedi cydlynnu\u2019r trefniadau, mae\u2019r polisi wedi ei ddiweddaru yn ddiweddar ac mae\u2019r prosiect Perthyn wedi amlygu gwerth y polisi.<\/p>\n\n\n\n CANFYDDIADAU AROLWG TAI AC IAITH LLANGWNNADL 2024.<\/strong> O weld fod yna bryder dwys ar lawr gwlad am sefyllfa\u2019r Gymraeg cafwyd cyngor arbenigol ymgynghorydd ymchwil er mwyn cynnal arolwg manwl gan ddefnyddio gwybodaeth arbenigol trigolion lleol. Cafwyd tystiolaeth gadarn fod argyfwng y Gymraeg yn llawer gwaeth mewn gwirionedd nac mae\u2019r ystadegau swyddogol yn ei ddangos. Mae\u2019r ystadegau swyddogol am yr ardal yn amrywio rhwng 70.16% a 68% yn siarad Cymraeg ond mae ein harolwg ni yn cadarnhau 40.1% yn unig. Mae polisi TWR 2 Cynllun Datblygu Unedol Cyngor Gwynedd yn argymell na ddylid caniat\u00e1u canran uwch na 15% o dai gwyliau mewn unrhyw gymuned, ond mae ein harolwg ni ar 127 o dai yn dangos canran o 38.6%. Mae hyn yn dangos diffyg hel gwybodaeth yn gyson a monitro er mwyn ymateb yn briodol.<\/p>\n\n\n\n DIM CYSWLLT RHWNG \u2018PERSON LLEOL\u2019 A \u2018SIARAD CYMRAEG\u2019<\/strong> Mae\u2019r canfyddiad fod y ganran o siaradwyr Cymraeg mor isel yn cadarnhau nad yw \u2018person lleol\u2019 yn gyfystyr a pherson sy\u2019n siarad Cymraeg bellach. Mae\u2019r defnydd o \u2018gyswllt lleol\u2019 \u2018pobl leol\u2019 yn cael eu defnyddio yn gyson yng nghyswllt polisi cynllunio a gosod tai gan roi argraff fod hyn am warchod neu adfer dirywiad y Gymraeg. Ond mae canfyddiadau\u2019r arolwg yn dangos yn glir fod yn rhaid holi ac ystyried gallu ieithyddol unigolion wrth osod tai er mwyn sefydlu mwy o aelwydydd Cymraeg.<\/p>\n\n\n\n SEFYDLU POLISIAU AR SAIL GWYBODAETH ANGHYWIR.<\/strong> Mae canlyniadau\u2019r arolwg yn codi pryderon am bolis\u00efau ayyb sydd mae\u2019n debyg wedi eu sefydlu ar sail gwybodaeth anghywir. Mae\u2019n ffaith fod polisiau\u2019r Cynlluniau Datblygu wedi methu gwarchod y Gymraeg fel y dylid ers degawdau ac mae\u2019n debygol fod y diffyg data cywir gan ddefnyddio gwybodaeth arbennigol leol ar lawr gwlad wedi cyfrannu at hyn.<\/p>\n\n\n\n POLISI GOSOD TAI CYFFREDIN <\/strong>(POLISI CYNGOR GWYNEDD AR OSOD TAI CYMDEITHASOL MEWN PARTNERIAETH GYDA ADRA, GR\u0174P CYNEFIN A TAI GOGLEDD CYMRU. Amlygwyd fod rhai o bolis\u00efau a gweithredoedd Cyngor Gwynedd yn arwain at ddifodiant y Gymraeg yn gynt. Y polisi mwyaf niweidiol ydi\u2019r Polisi Gosod Tai Cyffredin sy\u2019n rhoi blaenoriaeth i adleoli llu o bobl sydd ddim yn siarad Cymraeg o Loegr ac ardaloedd di-gymraeg o Gymru i fyw yn y cymunedau mwyaf Cymraeg heb drefn yn ei lle i\u2019w cymhathu nac i gefnogi\u2019r cymunedau Cymraeg i ymdopi.<\/p>\n\n\n\n DERBYN CYNGOR COMISIYNYDD Y GYMRAEG<\/strong>. Cyflwynwyd adroddiad am ymchwil Perthyn i swyddfa Comisiynydd y Gymraeg. Mae\u2019r Comisiynydd wedi cadarnhau fod Cyngor Gwynedd wedi methu \u2018cydymffurfio \u00e2 safonau\u2019r Gymraeg\u2019 wrth gynnal asesiad o effeithiau Polisi Gosod Tai Cyffredin Gwynedd ar y Gymraeg yn 2019. O dan Adran 4 Mesur y Gymraeg (2011) mae\u2019r Comisiynydd wedi argymell i\u2019r Cyngor gynnal asesiad effaith cynhwysfawr wrth adolygu a diwygio\u2019r polisi. Mae\u2019r Cyngor wedi cadarnhau nad oes bwriad i wneud hyn yn fuan.<\/p>\n\n\n\n POLISI GOSOD LLEOL<\/strong> (YSTYRIAETH I\u2019R GYMRAEG) O dan Adran 167 (2E) o Ddeddf 1996 gellir sefydlu Polisi Gosod Lleol mewn cymunedau penodol gan ychwanegu ystyriaethau perthnasol ychwanegol. Mae gan Gyngor Sir Powys, Cyngor Tref Machynlleth a Chwmni Barcud bolisi sy\u2019n weithredol ac sy\u2019n rhoi blaenoriaeth i siaradwyr Cymraeg wrth osod tai. Mae\u2019r polisi yn cyd-fynd a Strategaeth Cymraeg 2050 Llywodraeth Cymru, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 a nod y Cynghorau Cymuned o warchod a chynyddu defnydd y Gymraeg. Mae\u2019r hawl yma yn bod o fewn y Polisi Tai Cyffredin ers 1996 ac mae Polisi Gosod Lleol yn cael ei sefydlu drwy gytundeb rhwng y Cynghorau Cymuned a\u2019r Asiantaethau Tai Cymdeithasol efo s\u00eal bendith Adran Tai Cyngor Gwynedd. Drwy sefydlu cyswllt rhwng y Cynghorau Cymuned yr amlygwyd yr angen i sefydlu Polisiau Gosod Lleol (a Gwerthu pan yn briodol) ym mhob Cymuned Gymraeg drwy gytundeb rhwng y Cynghorau Cymuned\/Tref, yr asiantaethau tai a Chynghor Gwynedd. Nod y Cynghorau Cymuned a Thref ydi cynyddu niferoedd siaradwyr, aelwydydd a defnydd y Gymraeg drwy sefydlu Polisi Gosod Lleol.<\/p>\n\n\n\n CAIS CYNLLUNIO BOTWNNOG<\/strong> Drwy\u2019r prosiect Perthyn y cyflwynwyd y posibilrwydd i Gyngor Cymuned Botwnnog o sefydlu Polisi Gosod Lleol ar ddatblygiad i godi 18 o dai. Roedd cytundeb rhwng y partion lleol fod angen un ond cyflwynwyd y cais cyn sefydlu Polisi Gosod Lleol. Am hyn penderfynodd Cynghorwyr y Pwyllgor Cynllunio wrthod y cais ar sail Polisi PS1 y byddai niwed i\u2019r Gymraeg wrth eu gosod o dan Bolisi Gosod Tai Cyffredin Cyngor Gwynedd. Dyma\u2019r tro cyntaf erioed i gais cynllunio gael ei wrthod ar sail niwed i\u2019r Gymraeg yn unig. Anfonodd cydlynydd Perthyn lythyr at Adra yn gofyn iddy nhw beidio mynd i apel am y byddai yn gyfystur a gosod dedfryd o fyw neu farw ar y Gymraeg. Gofynodd iddy nhw agor trafodaeth am gytundeb efo Cyngor Cymuned Botwnnog ac yna ail gyflwyno\u2019r cais. Cadarnhaodd Adra fod y broses yn parhau. Cafodd y cais gryn sylw yn y wasg a derbyniodd y Cyngor Cymuned fygythiadau \u2013<\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.bbc.co.uk\/news\/articles\/ckg17r60lkvo<\/a><\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.cambrian-news.co.uk\/news\/decision-to-reject-controversial-botwnnog-homes-plan-welcomed-by-local-council-720582<\/a><\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.bbc.co.uk\/news\/articles\/cp959zl5lzko<\/a><\/p>\n\n\n\n https:\/\/www.dailypost.co.uk\/news\/north-wales-news\/pressure-approve-housing-scheme-gwynedd-30170941<\/a><\/p>\n\n\n\n CYNGOR TREF NEFYN<\/strong>. Yr un pryder am effaith niweidiol Polisi Gosod Tai Cyffredin Cyngor Gwynedd arweiniodd at benderfyniad Cyngor Tref Nefyn i wrthwynebu cais am 14 o dai yn Nefyn gan Gr\u0175p Cynefin. Mae Cynghorydd Sir Nefyn wedi agor trafodaeth efo Cynefin am sefydlu Polisi Gosod Lleol gyda\u2019r nod o gynyddu niferoedd aelwydydd Cymraeg. Mae\u2019r trafodaethau ar y gweill.<\/p>\n\n\n\n CYNGOR CYMUNED TUDWEILIOG<\/strong> . 31\/1\/25 Mae Cyngor Cymuned Tudweiliog wedi anfon gohebiaeth at Gyngor Gwynedd am fod tai cymdeithasol wedi eu gosod i denantiaid sydd ddim yn lleol, ddim yn medru siarad Cymraeg ac wedi symud i fyw i dy cymdeithasol yn Nhudweiliog o Loegr. Mae hyn yn tanseilio Nod Statudol Cyngor Cymuned Tudweiliog o warchod a chynyddu defnydd y Gymraeg ac mae\u2019r Cyngor wedi gofyn am gefnogaeth a cydweithrediad Cyngor Gwynedd i sefydlu Polisi Gosod Lleol ar bob ty cymdeithasol a fforddiadwy fydd yn rhoi blaenoriaeth i bobl leol sefydlu aelwydydd Cymraeg o fewn ward Tudweiliog.<\/p>\n\n\n\n CYNGOR CYMUNED LLANWNDA<\/strong>. 11\/12\/25 Galwodd Cyngor Cymuned Llanwnda gyfarfod eithriadol i drafod y cais yn Llanwnda. Penderfynwyd gwrthwynebu cais cynllunio am y byddai y tai yn cael eu gosod o dan Bolisi Gosod Tai Cyffredin Gwynedd ac yn cael effaith niweidiol ar y Gymraeg. Defnyddiwyd tystiolaeth prosiect Perthyn yn Ll\u0177n a bu adroddiad yn y Daily Post. https:\/\/www.dailypost.co.uk\/news\/north-wales-news\/claim-new-adra-housing-estate-30874838.amp<\/a><\/p>\n\n\n\n CYNGOR CYMUNED ABERDARON<\/strong> \u2013 10\/01\/25 Yn dilyn derbyn gwybodaeth am benderfyniad Tudweiliog, penderfynodd y Cyngor ofyn am gefnogaeth Cyngor Gwynedd i sefydlu Polisi Gosod Lleol.<\/p>\n\n\n\n CYNGOR TREF NEFYN<\/strong> \u2013 11\/01\/25Penderfynodd Nefyn ddilyn esiampl Aberdaron a Tudweiliog a gofyn am gefnogaeth i sefydlu Polisi Gosod Lleol ar bob t fforddiadwy a chymdeithasol.<\/p>\n\n\n\n CYNGOR CYFREITHIOL DRWY LAW COMISIYNYDD Y GYMRAEG.<\/strong> 11\/01.25 Gofynwyd ar ran y Cynghorau Cymuned am gadarnhad o\u2019r sefyllfa gyfreithiol o ran sefydlu Polisi Gosod Lleol a Gwerthu a fyddai yn rhoid blaenoriaeth i osod tai i siaradwyr Cymreag mewn cymunedau Cymraeg. Mae Polisi Gosod Lleol yn cael ei sefydlu drwy gytundeb rhwng y Cynghorau Cymuned a Thref Lleol a\u2019r Asiantaeth Dai sy\u2019n rheoli\u2019r gosodiadau o dan Adran 167 (2E) o Ddeddf 1996. Derbyniwyd cadarnhad o\u2019r farn fod ystyried y Gymraeg yn briodol.<\/p>\n\n\n\n CANOLFAN PENYGRAIG<\/strong> – Mae\u2019n ffaith gydnabyddedig mae mewnfudiad o siaradwyr Saesneg ac allfudiad o bobl ifanc Gymraeg sy\u2019n achosi difodiant yr iaith. Yma yn Ll\u0177n mae effaith y diwydiant twristiaeth Saesneg yn ychwannegu at y difodiant ac i\u2019w weld yn amlwg yn Abersoch. Nod y cynllun Croeso Cymraeg ydi gwyrdroi effaith niwiediol y diwydiant Saesneg i fod yn effaith gadarnhaol diwydiant twristiaeth Gymraeg. Cyflwynwyd y syniad i Gyngor Gwynedd mewn cais cynllunio i sefydlu Canolfan Dreftadaeth a Natur yn Llangwnnadl yn 2008 ac mae\u2019r prosiect Perthyn wedi rhoi cyfle i edrych eto ar bosibiliadau datblygu\u2019r safle i sefydlu gofodau Cymraeg ar y safle ac yn rhithiol ar y we.<\/p>\n\n\n\n Mae\u2019r Cynllun Datblygu wedi nodi Llangwnnadl fel cefn gwlad agored ac mae hyn yn cyfyngu ar bosibiliadau sefydlu ymddiriedolaeth tir i godi tai. Cafodd y beudai ganiatad cynllunio i sefydlu Canolfan Dreftadaeth a Natur yn 2008. Mae\u2019r Capel Festri a\u2019r ty mewn perchnogaeth breifat ond mae\u2019r perchenog wedi ymrwymo i\u2019r nod o warchod a hyrwyddo\u2019r Gymraeg ac yn ystyried sicrhau defnydd addas i\u2019r adeiladau. Mae\u2019r defnydd cymunedol wedi para ar hyd y blynyddoedd ac mae\u2019r capel yn cael amrywiol ddefnyddiau achlysurol fel stiwdio a gofod arddangos celf, man cyfarfod i\u2019r gymuned sydd wedi cynnal sesiynnau ymarfer Cymraeg a a chyfarfodydd Cymdeithas Penygraig a Chyfeillion yno.<\/p>\n\n\n\n Mae\u2019r cyfyngder ar y defnydd yr un fath mewn perchnogaeth ymddiriedolaeth neu breifat. Mae nawdd Perthyn wedi talu am gyngor gan bensaer ac am greu cynlluniau o\u2019r adeiladau a fydd yn cael eu cyflwyno i syrfewr i asesu cyflwr yr adeiladau wedyn. Mae\u2019r ymgynghoriad efo\u2019r gymuned wedi cyfeirio at ddefnydd sesiynau siarad Cymraeg a chrefft yn y capel neu festri. Codwyd y posibilrwydd o osod y T\u0177 Capel drwy\u2019r cynllun Croeso Cymraeg i ymwelwyr ddysgu am hanes y Gymraeg a chael profiadau trochol. Mae dysgwyr o Nant Gwrtheyrn wedi bod i weld yr arddangosfa gelf ac wedi mwynhau profiad trochol mewn gofod Cymraeg. Mae grwpiau plant o ysgolion cynradd ac aelodau Gwyrddni wedi cael sesiynnau natur yn yr ardd ac roedd cefnogaeth i ddefnydd fel hyn. Codwyd y posibilrwydd o rentu\u2019r t\u0177 i dalu am gostau cynnal adeiladau\u2019r capel ac mae\u2019r perchenog wedi holi Cyngor Gwynedd am y cynllun lesio ac wedi deall y byddai yn cael ei osod o dan y Polisi Gosod Tai Cyffredin i bobl ddi-gymraeg o\u2019r tu allan i Wynedd sy\u2019n groes i nod Cymraeg 2050. Pan fydd adroddiad y syrfewr wedi ei gwbwlhau bydd yn cael ei gyflwyno i\u2019r gymuned a bydd ymgynghoriad pellach am y syniadau amlinellol cychwynnol.<\/p>\n\n\n\n CROESO CYMRAEG.<\/strong> Mae Perthyn wedi cadarnhau gwerth y syniad o sefydlu twristiaeth gyfrifol gylchol Gymraeg. Mae wedi hwyluso cydweithio i sefydlu gwefan i ddwad a phawb sydd yn hyrwyddo\u2019r ardal yn Gymraeg at eu gilydd mewn un gofod Cymraeg ar y we ac mae technoleg yn ei chyfieithu i ieithoedd y byd. Mae hefyd wedi dechra sefydlu\u2019r angan i gynyddu cyfleoedd a gofodau uniaith Gymraeg. Mae\u2019r wefan newydd www.croesocymraeg.cymru<\/a> yn hyrwyddo Ll\u0177n yn Gymraeg a\u2019r Gymraeg yn Ll\u0177n wedi cael ei lansio yn Neuadd Rhoshirwaun mewn pnawn hwyliog efo Dylan Nero, Bryn Fon a disgo i\u2019r plant a noson efo Bryn Fon a Bob Delyn a\u2019r Ebillion. Mae\u2019r wefan wedi ei chefnogi gan Menter Mon a\u2019r cynllun Grymuso Gwynedd a bydd yn cael ei hyrwyddo a\u2019i datblygu ymhellach mewn partneriaeth efo Menter Iaith Gwynedd, Gwyrdd Ni, Cymunedoli a mentrau eraill.<\/p>\n\n\n\n Gweithgor Perthyn:-Sian Parri, (Cymdeithas Pen-y-graig, Cyfeillion Ll\u0177n, Cyngor Cymuned Tudweiliog)<\/p>\n\n\n\n Seimon Jones, (Cymdeithas Pen-y-graig, Cyfeillion Ll\u0177n)<\/p>\n\n\n\n Margiad Roberts, (Cymdeithas Pen-y-graig, Cyfeillion Ll\u0177n),<\/p>\n\n\n\n Gareth Williams, (Cyfeillion Ll\u0177n),<\/p>\n\n\n\n Sion Williams \u2013 (Cyngor Cymuned Botwnnog),<\/p>\n\n\n\n Dewi Wyn Evans (Cyngor Cymuned Aberdaron).<\/p>\n\n\n\n Cefnogaeth i amrywio polisiau mewn cymunedau Cymraeg :-<\/p>\n\n\n\n Cyngor Cymuned Botwnnog, Cyngor Cymuned Aberdaron, Cyngor Cymuned Tudweiliog,<\/p>\n\n\n\n Cyngor Tref Nefyn, Cyngor Cymuned Buan, Cyngor Cymuned Llanbedrog, Cyngor Cymuned Llanengan, Cyngor Cymuned Llanystumdwy, Cyngor Cymuned Llannor, Cyngor Tref Pwllheli, Cyngor Cymuned Llanaelhaearn, Cyngor Cymuned Pistyll, Cyngor Tref Porthmadog, Cydbwyllgor Ymgynghorol AHNE Ll\u0177n, Pwyllgor Dwyfor Un Llais Cymru, Cylch yr Iaith, Cymdeithas yr Iaith a Dyfodol yr Iaith. <\/p>\n\n\n\n Dyma ran gyntaf o bapur ymchwil a gyhoeddir mewn dwy ran ar Arolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl 2024. Cynhaliwyd yr arolwg fel rhan o brosiect Perthyn, Llywodraeth Cymru yn Ll\u0177n gyda\u2019r nod o helpu\u2019r Gymraeg i ffynnu, yn y cymunedau Cymraeg lle mae niferoedd uchel o ail gartrefi a llety gwyliau.<\/p>\n\n\n\n Rhan 1) Mae\u2019r Arolwg Tai ac Iaith yn ddata sylfaenol ar dai ac iaith sydd wedi ei gasglu, gan, ac ar gyfer cymuned leol Llangwnnadl, Ll\u0177n. Mae\u2019n cynnwys y cyflwyniad, y fethodoleg, y canlyniadau ynghyd a thrafodaeth a chanliad gychwynnol. Mae\u2019r taenlenni data crai (dienw) ar gael ar gais.<\/p>\n\n\n\n\n
\n\n\n\n
Ydi, mae’r Gymraeg yn perthyn i bawb yng Nghymru. Gall pawb ddysgu mwy a defnyddio mwy arni. Hon ydi’r goriad i gymdeithas mewn rhannau o Gymru o hyd \u2013 ond mae’r cymdeithasau hynny yn crebachu. Er mwyn eu cynnal, mae polisi gosod tai cymdeithasol i deuluoedd sy’n defnyddio’r Gymraeg yn cydnabod realiti ieithyddol heddiw ac yn gam hanfodol ymlaen.<\/p>\n\n\n\n
Ieuan Wyn (Cylch yr Iaith)<\/strong>
Mae Cylch yr Iaith yn croesawu hyn ac yn dymuno’n dda i’r bwriad o gael cynghorau cymuned\/tref eraill i alw am weithredu Polisi Gosod Lleol pan fo datblygiadau tai cymdeithasol yn eu hardal, gyda darparu aelwydydd Cymraeg yn rhan ganolog.<\/p>\n\n\n\n
Walis George (Cymdeithas yr Iaith)<\/strong>
Croesawn farn gyfreithiol Comisiynydd y Gymraeg yn cadarnhau\u2019r hawl i ystyried y Gymraeg mewn polis\u00efau gosod tai cymdeithasol. Galwn ar gymdeithasau tai ac awdurdodau lleol i weithredu ar fyrder a sefydlu polis\u00efau gosod lleol sy\u2019n blaenoriaethu siaradwyr Cymraeg mewn ardaloedd o arwyddoc\u00e2d ieithyddol megis Ll\u0177n.<\/p>\n\n\n\n
Dylan Bryn (Dyfodol i\u2019r Iaith)<\/strong>
Mae sicrhau fod cyflenwad cyfesur o dai cymdeithasol a fforddiadwy i siaradwyr Cymraeg lleol mewn cymunedau naturiol Gymraeg yn gwbl allweddol er mwyn ceisio cynnal gwead cymunedau Cymraeg ac yn genedlaethol wrth geisio cyrraedd y targed o filiwn o siaradwyr Cymraeg (strategaeth Cymraeg 2050 Llywodraeth Cymru).<\/p>\n\n\n\n
Mae Cymdeithas yr Iaith yn falch iawn o gefnogi’r galwad ar Gyngor Gwynedd i sefydlu Polisi Gosod Lleol fydd yn arwain at ganran uwch o aelwydydd Cymraeg. Mae hyn yn gwbl resymol ac yn gyson a nod strategol corfforaethol Cyngor Gwynedd o hyrwyddo’r iaith a chymunedau Cymraeg. Gan fod cymaint o drigolion Gwynedd wedi cael eu prisio allan o’r Farchnad Dai, mae amodau gosod Tai Cymdeithasol a chodi Tai Fforddiadwy yn dod yn bwysicach, ac rydyn ni’n falch o’r datblygiad i droi sylw at hyn. Fel arfer, daw arweiniad oddiwrth brofiad ein cymunedau lleol ar lawr gwlad yn hyrach nag mewn dogfennau strategol o Fae Caerdydd.<\/p>\n\n\n\n
Dewi Wyn Evans (Cymuned Aberdaron, Perthyn yn Ll\u0177n)<\/strong>
G\u0175yr pawb fod y Gymraeg dan fygythiad o ganlyniad i newidiadau demograffig sy\u2019n peri na fedr Cymry ifanc brynu tai yn eu cynefin. Heb fynediad at dai fforddiadwy, nid oes dewis gan lawer ond symud o\u2019r ardal, a chanlyniad hynny yw dirywiad ieithyddol a chymunedol. Bydd datblygu Polis\u00efau Gosod Lleol sy\u2019n rhoi ystyriaeth i bwysigrwydd y Gymraeg yn hwb enfawr i\u2019w diogelu fel iaith gymunedol, ac i gryfhau gwead cymdeithasol a hunaniaeth ddiwylliannol. Os ydym o ddifrif ynghylch strategaeth Cymraeg 2050 a sicrhau fod yr iaith yn parhau i ffynnu ar draws cenedlaethau, mae gwneud y Gymraeg yn fater canolog yn y broses gynllunio yn hanfodol.<\/p>\n\n\n\n
Gareth Williams (Cyfeillion Ll\u0177n, Perthyn yn Ll\u0177n)<\/strong>
Tra’n sylweddoli nad yw gwarchod a chynnal yr iaith Gymraeg yn amodol ar unrhyw gyfraith, ond yn hytrach ar ewyllys ei siaradwyr, mae cynnal y warchodaeth, wrth reswm, gymaint yn haws pan mae ewyllys a chyfraith gwlad yn cyd gerdded. Ac yng ngoleuni’r cyngor cyfreithiol a amlinellir yn llythyr y Comisiynydd, hyderaf y bydd Cyngor Gwynedd yn symud ar fyrder i hyrwyddo polisiau fydd yn cefnogi’r Cynghorau Cymuned yn eu hymdrechion gwiw.<\/p>\n\n\n\n
Margiad Roberts (Cymdeithas Penygraig, Perthyn yn Ll\u0177n)<\/strong>
Afraid dweud fod darparu aelwydydd Cymraeg yn ein cymunedau yn hanfodol i ffyniant yr iaith. Felly mae\u2019r newyddion, fod gan y Cynghorau Cymuned a Thref hawl gyfreithiol i sefydlu Polisi Gosod Lleol, yn un cadarnhaol dros ben i ddyfodol yr iaith ac i hwyluso gwireddu strategaeth \u201cCymraeg 2050:Miliwn o Siaradwyr,\u201d yr un pryd.<\/p>\n\n\n\n
Mae\u2019r arolwg lefel micro yma wedi arwain at dderbyn y cyngor cyfreithiol gan Gomisiynydd y Gymraeg. Er bod canlyniadau\u2019r arolwg yn syfrdanol o wahanol i ystadegau Cyfrifiad 2021 mae arolygon lefel micro sy\u2019n cael ei gwneud efo gwybodaeth trigolion lleol yn ddull dibynadwy. Mae\u2019n amlwg yn fwy dibynadwy na\u2019r samplu a\u2019r hunan adrodd sydd yn digwydd wrth gasglu ystadegau\u2019r Cyfrifiad. Mae\u2019n hawdd diweddaru canlyniadau\u2019r math yma o arolwg a phetai’r fethodoleg yn cael ei defnyddio gan gymunedau eraill byddai’n darparu gwaelodlin manwl gywir ar gyfer yr ardal gyfan. Mae\u2019n hanfodol bod polis\u00efau ac ymyriadau wedi ei seilio ar wybodaeth gywir er mwyn bod yn effeithiol. Mae\u2019n hanfodol hefyd bod polis\u00efau gosodiadau tai yn cael eu gwneud ar lefel micro, ac yn cyflawni nod dilys y Cynghorau Cymuned a Thref o warchod a chynyddu defnydd y Gymraeg.<\/p>\n\n\n\n
Lois Ann Parri (Ymgynghorydd Ymchwil Perthyn yn Ll\u0177n)<\/strong>
Mae \u2018ymchwil profiad byw\u2019, sydd wirioneddol wedi cael ei arwain gan y gymuned yn torri tir gweddol newydd. Mae cymuned Llangwnnadl wedi arwain ymchwil yr arolwg ac mae\u2019r data micro fanwl wedi cael ei hel gan y bobl sydd yn byw o fewn y sefyllfa, yn deall y pwnc, ac yn byw ffocws yr ymchwilio o ddydd i ddydd. Trwy fewnwelediad lleol yr ymchwilwyr roedd modd cyflwyno gwybodaeth ac ystadegau dibynadwy. Mae\u2019r arolwg wedi cyfuno dulliau ymchwil academaidd gyda dulliau ymchwil profiad byw’r ymchwilwyr eu hunain. Mae\u2019r canlyniadau micro fanwl yn ddibynadwy ac yn sail gadarn i sefydlu polis\u00efau newydd. Mae hefyd yn sail i gychwyn Cynllun Lle \u2018Place Plan\u2019 ar gyfer Llangwnnadl ac yn ddull y dylai cymunedau eraill ei efelychu er mwyn adnabod yr heriau a chanfod y datrysiadau gorau.<\/p>\n\n\n\n
Sian Parri (cydlynydd Perthyn yn Ll\u0177n)<\/strong>
Dymunaf ddiolch i bawb sydd wedi cefnogi a chymryd rhan yn ymchwil y prosiect Perthyn yn Ll\u0177n a arweiniodd at y canfyddiad yma. Diolch i\u2019r Cynghorwyr Sir, Cymuned a Thref ac yn enwedig i Gynghorwyr Cymuned Botwnnog, Aberdaron a Thudweiliog oedd y tri Chyngor cyntaf i ymuno efo Cymdeithas Penygraig a Chyfeillion Ll\u0177n. Diolch i bawb sydd wedi cefnogi galwad y Cynghorau Cymuned gan gynnwys Dyfodol i\u2019r Iaith, Cylch yr Iaith a Chymdeithas yr Iaith. Mae hyn yn newyddion i\u2019w ddathlu a pha le gwell i\u2019w ddathlu nac yn rali Cymdeithas yr Iaith yn Nefyn ar y 29 o Fawrth 2025 gan gychwyn y Gymraeg ar ei hymdaith tua\u2019r dwyrain.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\nDwy weledigaeth un Nod \u2013 Croeso Cymraeg a Cymraeg 2050<\/h2>\n\n\n\n
<\/figure>\n\n\n\nDwy weledigaeth un Nod \u2013 Croeso Cymraeg a Cymraeg 2050. Cyhoeddi diweddariad prosiect Perthyn, Llywodraeth Cymru yn Ll\u0177n.<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Screenshot-2025-02-16-at-22.52.43-1024x444.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image003-1024x548.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image004.png\")
<\/figure>\n\n\n\nArolwg Tai ac Iaith Llangwnnadl<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pdf.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\nLlanw Ll\u0177n Ionawr 2024<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/llanwionawr2024-472x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\nLlanw Ll\u0177n Rhagfyr 2023<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/llanw1-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/llanw2-1024x701.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n![\"cyfeillion](\"http:\/\/cyfeillionllyn.org\/1\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/cyfeillion-150x150.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n